PERSOONLIJKE ONTWIKKELING VAN LEIDINGGEVENDEN

Hans ten Dam

Leidinggevenden zijn mensen die dingen voor elkaar moeten krijgen door anderen in te schakelen. Ze zijn zelf hun belangrijkste instrument. Hun manieren van denken en doen, hun mentale aanwezigheid of afwezigheid, bepalen wat er gebeurt. Hun functioneren wordt niet alleen bepaald door hun zakelijke kennis en zakelijke vaardigheden, maar ook door hun persoonlijke overtuigingen, hun twijfels, en hun gevoelens als hoop en vrees, tegenzin, enthousiasme. Ook energie is tot op grote hoogte een persoonlijke eigenschap.

Besluitvaardiger, tactvoller en oordeelkundiger worden
Wat moeten we dan onder persoonlijke ontwikkeling verstaan? Ik denk alles waardoor leidinggevenden besluitvaardiger, tactvoller en oordeelkundiger worden. Alles wat op dit gebied als seminar of workshop, of persoonlijke coaching wordt aangeboden, moet er vanuit gaan dat de leidinggevenden in kwestie al voldoen aan de eisen van hun functie, wat betreft kennis en vaardigheden, en dat hun psychische en geestelijke gezondheid redelijk is. Het heeft geen zin om persoonlijk in mensen te gaan roeren, als hun kennis en kunde voor hun functie gewoon onvoldoende is.

De makkelijkste omschrijving van psychische gezondheid is de afwezigheid van complexen, en de makkelijkste omschrijving van geestelijke gezondheid is de afwezigheid van wanen. Die laatste twee voorwaarden zijn niet zo vanzelfsprekend als ze lijken. Vooral beleidsstukken tonen vaak neurotische en zelfs psychotische trekjes in het wereldbeeld van de opstellers. Soms is dit misschien geen kwestie van ongezondheid, maar van gebrek aan fantasie, of liever gebrek aan niveau. Als alle bedrijven in een bedrijfstak als doelstelling opnemen dat ze de beste willen worden en tegelijk jammeren over toenemende concurrentie en dat iedereen steeds harder moet lopen om niet stil te blijven staan, dan is alleen het lezen van die stukken al vermoeiend.

Waar gaat het in de praktijk om als we over persoonlijke ontwikkeling praten? Om meer dingen leren te zien, met meer dingen rekening te houden en tegelijkertijd trefzekerder, sneller en kernachtiger te reageren. Anders gezegd: beter met de problemen omgaan, beter met ambities omgaan, beter met mensen omgaan en beter met jezelf omgaan.

Een belangrijke kant van dat laatste is stressbestendig worden: energiek, opmerkzaam en kalm blijven bij toenemende verantwoordelijkheden. Beter met mensen omgaan wil niet alleen zeggen tactvoller zijn, maar ook meer voor elkaar krijgen: gezag verwerven en bezieling uitstralen.

Uitstraling is een modewoord geworden. Men heeft het over de uitstraling van een bedrijf en laat dat verzorgen door organisatoren van bijzondere personeelsfeestjes, public relations adviseurs en reclamebureaus. Maar het is niet voor niks dat uitstraling zo een furore maakt als begrip. Vermoedelijk lijden vele mensen aan het gebrek aan uitstraling van bedrijven en dus hun leidinggevenden. Een aardige operationele definitie van persoonlijke ontwikkeling voor een leidinggevende is dus vermijden dof te worden en meer glans te krijgen of terug te winnen.

Laten we eens aannemen dat er een ideale workshop persoonlijke ontwikkeling voor leidinggevenden bestaat. Wat zijn dan de nagestreefde leerresultaten van zo'n workshop?

Ik noem er een aantal en ik probeer ze zo concreet mogelijk te houden.

- Binnen een half uur nadat je van je werk bent thuisgekomen je weer fris voelen - als de thuissituatie tenminste geen stress geeft.
- Werk uit je gedachten kunnen zetten in privé-omstandigheden waarin je geacht wordt te genieten.
- Superieuren, collega's en ondergeschikten respecteren je.
- Mensen werken graag voor je.
- Mensen die direct onder je gewerkt hebben, hebben over het algemeen een succesvolle loopbaan verder.
- Je prioriteiten kennen. Weten wat essentieel is en wat niet.
- Je dossiers kennen zonder erin te verdrinken.
- Alles wat je doet met onverdeelde aandacht kunnen doen. Tijdig beslissingen nemen: niet overhaast en niet te laat.
- Terecht tevreden zijn met je meeste beslissingen.

Aangezien mensen natuurlijk heel verschillend scoren op deze punten, bestaat er ook geen algemene magische inhoud van zo een workshop. Het bestaat eerder uit een aantal modules waaruit je kan kiezen (als je verstandig bent: in overleg met een buitenstaander) en een gedeelte zal individueel zijn in de vorm van persoonlijke coaching.

Opvoeren van energie en bewustzijn
Het eerste waar ik naar zou kijken en waar ik aan zou werken is het persoonlijke energieniveau. Zonder goede energie zijn alle andere inspanningen moeizaam en maar betrekkelijk effectief. Persoonlijke energie betekent kijken naar wat je energie geeft en wat je energie kost. Een belangrijke basis daarvoor is de lichamelijke gezondheid en vitaliteit. Nog belangrijker zijn de emoties. Positieve emoties en positieve bewustzijnstoestanden zijn de krachtigste bronnen van energie die er zijn. Zorgen, kwalen en negatieve emoties zijn de voornaamste energielekken. Ook alles wat onder stress valt, en het voorkomen of bestrijden van stress, heeft met energie te maken.

Als de persoonlijke energie goed is, is het volgende om naar te kijken het persoonlijk bewustzijn. Het heeft te maken met het vermogen tot concentratie aan de ene kant en het vermogen om breed en ver te kijken aan de andere kant. Het heeft ook te maken met aanwezigheid: aandacht kunnen hebben voor het onderwerp waar je mee bezig bent en de persoon met wie je bezig bent, en niet met een groot stuk bewustzijn elders te zitten, in het verleden of in een nog irrelevante toekomst. Bewustzijn heeft ook met visie te maken en met flexibiliteit. Neurotische trekjes beperken de flexibiliteit en beperken het bewustzijn: dwanggedachten, cirkelredeneringen, krampachtigheden, je te kort voelen komen, je te kort voelen schieten, schuldgevoelens, verwarring, fascinatie, verslaving. Psychotische trekjes hebben te maken met waandenkbeelden, angstbeelden, en eigenwaan. Als managers om politieke redenen alles wat slecht gaat op conto van de boze buitenwereld schrijven en alles wat goed gaat op conto van hun eigen kwaliteiten, dan is dat begrijpelijk, hoewel doorzichtig. Als ze er zelf echter in gaan geloven, wisselen ze werkelijkheid voor waan.

Na persoonlijke energie en persoonlijk bewustzijn gaat het om persoonlijke kundes, het persoonlijke repertoire, goede gewoontes. Dat heeft te maken met persoonlijke organisatie en persoonlijke discipline, en met communicatieve vaardigheden. Met die vaardigheden zit het meestal wel snor, omdat een sociale onbenul over het algemeen niet op een hoge positie komt. Toch moet je de leidinggevenden niet de kost geven die slecht-nieuws gesprekken en persoonlijke confrontaties uit de weg gaan.