Talenten ontdekken

Hans ten Dam

Er zijn kleine kinderen die een piano ontdekken en binnen de kortste tijd een leuk deuntje kunnen spelen. Dat heeft altijd indruk gemaakt op mij, want ik had dat niet. Maar ik had vaak dromen dat ik een piano zag, daarop akkoorden aansloeg en na een paar minuten echt prachtig kon spelen. En een enkele keer droomde ik dat ik kon tekenen en schilderen. Elke streek op het papier of het doek was meteen goed. Er verscheen onder mijn handen een prachtig kunstwerk. Ook dat viel in de praktijk vies tegen.
Totdat ik een keer zoiets in de werkelijkheid meemaakte. Ik begeleidde een groep mensen die zich onbewust geworden ervaringen wilden herinneren. Een experimenteel weekend. Twee deelnemers kwamen in een traumatische ervaring. Ik hoorde mijzelf dingen zeggen en ze kwamen er gaaf doorheen. De ene loste er een angst mee op die ze in haar hele leven al gehad had. Ik was bijna verbijsterd door de schoonheid van de sessies. Ik had het in mijn vingers zonder er ooit wat voor gedaan te hebben. En ik heb het nog steeds in mijn vingers. Ik leer het al vele jaren aan anderen. Langzamerhand over de hele wereld. Ik ontdekte een talent.

Een talent is een kunde die - ogenschijnlijk althans - niet op oefening berust. Net als een intuïtie die achteraf blijkt te kloppen en die - ogenschijnlijk althans - niet op verstand en analyse berust. Intuïtie is trouwens een niet onbelangrijk talent.
De ene kan goed met jonge kinderen omgaan, de ander kan goed met de lastigste pubers omgaan. De ene spreker boeit van begin tot eind, de ander kan de toehoorders nieuw begrip bijbrengen. Dat soort dingen kan je leren, maar de een leert dat veel sneller dan een ander. En sommigen leren het gewoon nooit.

We zijn allemaal gezegend met sterke punten en we hebben allemaal last van zwakke punten. In psychologen-jargon heet dat ons profiel. Het ergste van zo een profiel is dat we vaak het advies krijgen om aan onze zwakke punten te werken. Bijna altijd is dat het domste advies dat je maar kan krijgen. Het is helemaal niet leuk om aan je zwakke punten te werken. Het kost veel tijd en energie en het resultaat is vaak maar matig. Er is maar één reden om aan een zwak punt van je te werken: als je die vaardigheid absoluut nodig hebt voor iets wat je absoluut wilt - of om een verantwoordelijkheid waar te maken waar je niet van af kunt of wilt.
Als je zelfstandig wilt werken, moet je wel met geld om kunnen gaan, bijvoorbeeld. Of je moet samenwerken met iemand die dat goed kan. Iemand die je echt vertrouwt. En het helpt als jij een sterk punt hebt waar die ander zwak in is. Als die ander jou vertrouwt.

Als je je sterke punten weet, zoek dan situaties op waarin je die sterke punten nog verder uit kunt werken, waar je het maaiveld ver achter je kunt laten. Ontwikkel je sterke punten, accepteer je zwakke punten. Briljante kunstenaars zijn vaak sociaal niet erg vaardig.
Creatieve geesten zijn vaak extreem aan stemmingen onderhevig. Inspirerende master classes worden vaak gegeven door didactische stukken onbenul. En toch inspireren ze.
En vaak zijn je zwakke punten de schaduw van je sterke punten. Iedereen die wel eens gewerkt heeft met kernkwadranten, weet daarvan mee te praten.

Maar er zit nog een andere kant aan talenten. Veel mensen hebben slapende talenten. Ze kunnen dingen zonder dat ze dat weten. Talenten worden geremd door bekrompenheden in de opvoeding. Ik was goed met mijn hoofd, maar mijn jongere broer was goed met zijn handen. Totdat ik ging studeren en het huis uit ging. Ik ontdekte dat ik niet half zo onhandig was als ik altijd gedacht had. (En ik ontdekte dat slecht gereedschap de helft van onhandigheid was.) En mijn jongere broer haalde plotseling negens en tienen op school.

Velen van ons zijn geremd door zulke programmeringen uit onze jeugd. Vaak door ouders, maar ook door andere familieleden, door chagrijnige leraren, door jaloerse leeftijdsgenoten. Kinderen die goed kunnen leren en al jong intellectuele interesses hebben, worden als nerds beschouwd en zijn dus (?) sociaal zwak. Maar dat hoeft helemaal niet waar te zijn, ook als ze dat zelf denken. Daarom knappen zo veel mensen op als ze in nieuwe omgevingen komen.

Maar er is nog een dieper niveau. We kunnen slapende talenten hebben waarvan we het bestaan zelfs niet vermoeden. In oorlogssituaties, in rampen ontpoppen aarzelende en onzekere mensen zich soms als helden. Nu is heldhaftigheid een talent dat zelden aangesproken wordt, tenminste in een welvarend en vredig land als Nederland. Maar er zijn talenten die eigenlijk altijd en overal nuttig zijn. Innerlijke rust, oordeelsvermogen, inspiratie. Als je denkt aan leiderschap, dan kan je denken aan charisma. Uitstraling hebben, dat is misschien wel het meest algemeen menselijke talent. Dat kan in je leven een verschil van dag en nacht maken - behalve als je op een onbewoond eiland leeft. Maar daar leeft bijna niemand - en zelfs dan maakt het misschien verschil. Voor hoe dieren op je reageren, voor je vermogen om te overleven.

Laat ik een lijstje maken van de vermoedelijk meest algemene, meest wezenlijke talenten:
• Vitaliteit
• Moed
• Wijsheid (waaronder mensenkennis, zelfkennis, levenskunst)
• Mazzel
• Creativiteit
• Charisma

Kan je die talenten aanleren? Er is ten eerste het leven dat ons ervaringen biedt waarvan we kunnen leren. En er zijn activiteiten en workshops en programma’s die je in een geconcentreerde vorm leerzame ervaringen, ontwikkelingservaringen laten opdoen. Liefst onder leiding van mensen die die eigenschappen zelf in hoge mate hebben.
Maar het kan dus ook zijn dat je die talenten al in je meedraagt zonder het te weten. Dat die in je onderbewuste sluimeren. Kunnen die ontwaken? Het antwoord is ja. Voor zover ze er zijn, natuurlijk. Ik ken daarvoor drie wegen. De eerste twee zijn gerichte visualisaties en opstellingen. En een derde, als je daarvoor openstaat, het doen ontwaken van zg. onderbewuste krachtervaringen.

Soms lukken die drie wegen pas na een vorm van therapie. Angstige en shockerende ervaringen kunnen je vitaliteit en moed en wijsheid onderuit gehaald hebben. Dan moet je die ervaringen eerst verwerken voordat je talenten vrij kunnen komen. Soms zijn het de indringende, bijna hypnotische negatieve boodschappen van anderen die eerst uit je systeem moeten. Dan moet je vaak wel ontdekken hoe en wanneer die boodschappen ingetrechterd zijn en waarom ze nog steeds macht over je hebben.
Of je ontdekt , al of niet door ‘influistering’ door anderen, dat je een talent hebt afgesloten omdat je het ooit ernstig zou kunnen misbruiken. Als je je kracht gebruikt om te moorden en te verkrachten, als je je macht gebruikt om te manipuleren en te tiranniseren en te exploiteren, dan heb je je kracht en je macht als te gevaarlijk weggesloten. Schaamte en schuld zijn grote afsluiters. Daarom ook worden die gevoelens bij voorkeur opgeroepen door mensen die anderen klein willen houden. Hele godsdiensten zijn ervan doortrokken.